Jak oswoić wiedzę o adhd i neuroróżnorodności?

Ten post jest dzięki uprzejmości i pełnej zgodzie autorki profilu Atypowa dziewczyna Facebook

Zapraszam do śledzenia i czytania.

Poniżej jej lista lektur na rok 2026 w temacie autyzmu, adhd czy szeroko rozumianej neuroróżnorodności.

Dobrego czytania

************************************************************************************************************************

Hej, wielu z was pyta mnie o książki na temat autyzmu, zwłaszcza gdy dopiero odkrywacie ten obszar. Dlatego postanowiłam przygotować listę z krótkimi opisami, aby pomóc wam wybrać odpowiednią lekturę w zależności od sytuacji. Zacznijmy!

Dla rodziców świeżo po diagnozie dziecka do 15 lat:

„Lot w kosmos” – Adela Wąsiewicz: Praktyczny poradnik dla rodziców dzieci w spektrum autyzmu, oferujący proste rady jak sobie poradzić i co załatwić, oraz doświadczenia autorki z tym.

„Autyzm bez lęku. Rozmowy mamy i psycholożki o diagnozie, terapii i codziennych wyzwaniach” – dr Magdalena Markowska, Anna Pawlaczyk: Empatyczny przewodnik dla rodziców i opiekunów, oraz wszystkich tych, którzy chcą dowiedzieć się, jak zadbać o relacje z dziećmi w spektrum autyzmu.

Mój poradnik dla nauczycieli i rodziców o uczniach autystycznych, (darmowy)https://atypowadziewczyna.wordpress.com/…/wspieranie…/

„Dziesięć rzeczy o których chciałoby ci powiedzieć dziecko z autyzmem” – Ellen Notbohm. Pozycja skierowana do rodziców, opiekunów i nauczycieli. Autorka w przystępny sposób opisuje potrzeby, pragnienia i perspektywę dzieci w spektrum autyzmu.

„Według innego klucza” – John Donvan, Caren Zucker: Opowieść o historii autyzmu, walce rodziców i zmianach społecznych, ukazująca autyzm jako część ludzkiej natury.„Logistyka autyzmu. Przewodnik dla rodziców”: Codzienne wsparcie dla opiekunów dzieci z autyzmem, z ważnymi informacjami o opiece i radzeniu sobie z wyzwaniami.

„Skuteczna terapia dziecka z autyzmem” – Anna Budzińska: Poradnik dla rodziców i terapeutów o zindywidualizowanym systemie motywacyjnym i rozwoju deficytowych sfer.

„Dlaczego podskakuję” – Naoki Higashida: Książka 13-latka z autyzmem z Japonii, komunikującego się tablicą znaków, o jego świecie, opowiadaniach i pogadankach na temat autyzmu.

„1001 porad dla rodziców i terapeutów dzieci z autyzmem i zespołem Aspergera” – Ellen Notbohm, Veronica Zysk: Kompendium praktycznych porad do pracy z dziećmi neuroróżnorodnymi.

„Projekt spektrum. Jak wspierać i rozumieć dziecko w spektrum autyzmu” Małgorzata Stańczyk, Wydawnictwo Mamania, premiera 19.11.2025, Autorka zaprosiła ekspertów: psychologów, logopedów, pedagogów i terapeutów do rozmów o dziesięciu istotnych obszarach spektrum autyzmu

„Wywiad diagnostyczny z dziećmi i młodzieżą. Rozpoznanie zgodne z DSM-5” – James Morrison, Kathryn Flegel: Narzędzie do diagnozy zgodnej z DSM-5 dla specjalistów.

„Niegrzeczne. Historie dzieci z ADHD, autyzmem i zespołem Aspergera” – Jacek Hołub: Zbiór historii dzieci neuroróżnorodnych, ukazujący ich świat z empatią.

DLA DZIECI:

„Rozwój dziecka z autyzmem. 90 ćwiczeń”: Zbiór ćwiczeń pomagających rozwijać umiejętności i wykorzystywać potencjał dziecka z autyzmem.

„Skuteczne historyjki społeczne dla młodszych dzieci z autyzmem” – Siobhan Timmins, Carol Gray: Narzędzie rozwijające umiejętności społeczne poprzez historyjki.„Radosny rozwój” – Patrycja Bielecka-Zdyb, Karolina Nowakowska: Zestaw 50 kart terapeutycznych dla dzieci w spektrum autyzmu i ADHD, z technikami oddechowymi, sensorycznymi i wyciszającymi, wspierającymi terapię i rozwój emocjonalny.

„Jagoda w kostce” – Martyna Żebrowska: Przystępna opowieść o dziecku doświadczającym świata inaczej, idealna dla rodzin na etapie diagnozy jako narzędzie do rozmów.

„Kraina neuroróżnorodności. Bajki i ćwiczenia, które doceniają różnice i wzmacniają poczucie wspólnoty” dr Maja Miziur dr Maja Krefft, Wydawnictwo Mamania, premiera 3.12.2025, opis wydawcy: „Kraina neuroróżnorodności” to magiczny świat afrykańskich zwierząt i niezwykłych umysłów.

„Autyzm. Ćwiczenia dla dzieci” – Parikh Puja Trivedi: Zbiór ćwiczeń dostosowanych do dzieci w spektrum autyzmu.„SPEcjalne moce. Doskonały projekt” – dr Tracy Packiam Alloway: Książka o autyzmie podkreślająca specjalne zdolności i projektowanie życia z nimi.

„Ja i mój autyzm. Przewodnik dla dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu”: Przystępny przewodnik pomagający dzieciom zrozumieć swój autyzm.

„Atypowy. O chłopcu w spektrum autyzmu” – Joanna Stalka-Jarska: Książka dla dzieci ucząca szacunku, akceptacji i tolerancji wobec inności poprzez przystępne słowa i porównania.

“Atypowy. O chłopcu w spektrum autyzmu”Książki dla dzieci o autyzmie pomagają najmłodszym zrozumieć „inność” przy pomocy słów i porównań, które są dla nich przystępniejsze. Jedną z takich pozycji jest książka

Dla rodziców dziewczynek i dorosłych kobiet autystycznych:

„Kobiety i dziewczyny ze spektrum autyzmu” S. Hendickx: Książka ukazująca różnice płciowe w przejawach ASD, skupiająca się na życiu kobiet w spektrum na różnych etapach.

„Dziewczyna w spektrum” – Ewa Furgał: Opowieść autorki oparta na jej doświadczeniach, ukazująca różne aspekty życia kobiety w spektrum.

„Autentyczna w spektrum” – Ewa Furgał: Poradnik dla osób w trakcie diagnozy autyzmu, oferujący praktyczne wskazówki i wsparcie.

„Mam ADHD, autyzm i całe spektrum możliwości” – Dominika Musiałowska: Psychoporadnik dla kobiet neuroatypowych, obejmujący różne obszary życia.

„Aspergirls. Siła kobiet z zespołem Aspergera” Rudy Simone: Pozycja ta jest po części zbiór wspomnień, po części – przegląd badań, i przewodniki po zespole Aspergera

Dla dziewczynek w spektrum autyzmu:

Niezbędnik dziewczyny ze spektrum, poradnik dorastania dla autystycznych dziewcząt. Siena Castellon”:

„Dzieciństwo kobiet z ADHD. Wyjście z cienia” – Lotta Borg Skoglund: Łączy wiedzę naukową o ADHD u kobiet z doświadczeniami życiowymi z różnych etapów – dzieciństwa, dojrzewania, macierzyństwa i menopauzy.

„Neuroróżnorodne” – Jenara Nerenberg: Bada doświadczenia kobiet neuroodmiennych – z autyzmem, ADHD i innymi – oferując praktyczne wskazówki do życia w świecie nie na ich miarę.

Dla młodzieży, dorosłych i każdego o autyzmie:

„My ludzie w spektrum autyzmu” – Aleksandra PflumioZbiór relacji osób dorosłych w spektrum, pokazujący różnorodność doświadczeń (relacje, rodzina, praca, męskość, kobiecość itd.). Rozmowy z osobami autystycznymi oraz specjalistami – książka dla każdego, kto chce lepiej zrozumieć świat osób w spektrum.

„Cukry”- Dorota Kotas: Cukry to jak wejście do głowy osoby autystycznej i zrozumienie, jak ona naprawdę funkcjonuje w środku.

„Opowieści o spektrum” – Daniel Tamm: Zbiór dziewięciu historii osób w spektrum autyzmu z różnych stron świata, ukazujący różnorodność ich doświadczeń i siłę wyobraźni autystycznej.

„Oswajanie autyzmu. Autybiografia” – Anita Widman-Drzewiecka, Jacek GierusAutobiografia dorosłej kobiety z diagnozą zespołu Aspergera oraz rozmowa z jej terapeutą. Książka pokazuje siłę procesu samoakceptacji i możliwości, jakie daje rozumienie własnej diagnozy.

„Za dobrze się maskowałam. Rozmowy o doświadczeniach kobiet w spektrum autyzmu” – Monika Szubrycht Reportażowy zbiór rozmów z kobietami, które opowiadają o maskowaniu, własnych ścieżkach do zrozumienia siebie i życiu w ukryciu ze spektrum.

„Autyzm. Miłość, przyjaźń, relacje” – Felicity Sedgewick, Sarah DouglasPorusza temat relacji osób ze spektrum na różnych etapach życia – od dzieciństwa po dorosłość. Opisuje budowanie więzi, radzenie sobie z emocjami i typowe dla spektrum wyzwania w relacjach.

„Wszystkie koty mają autyzm” – Kathy Hoopmann: Zbiór krótkich opowieści, łagodnie wprowadzających w świat autyzmu.

„Mózg autystyczny. Podróż w głąb niezwykłych umysłów” Temple Grandin 2016– dzięki niej można zrozumieć autyzm z poziomu funkcjonowania i budowy mózgu.

„Koci świat ASD” – KatjaJak być kotem w świecie ludzi? Opowiedz o świecie osoby w spektrum autyzmu

Blog Ronji, rozwiewający mity na temat autyzmu.https://ronja.pl/tag/autyzm/

„Atypowy. Dlaczego świat nie jest stworzony dla osób autystycznych i jak powinniśmy temu zaradzić” – Pete Wharmby: Książka o doświadczeniach neuroatypowych w współczesnym świecie.

„Cykle. O życiu w spektrum i z ADHD” – Anita Wojtkiewicz, znana jako Psycholog na spektrum w swojej książce opowiada o życiu i wyzwaniach osoby w spektrum autyzmu oraz z ADHD

„Zamaskowana” – Kasia Mazur: Forma komiksu, w jakiej została napisana ta książka, sprawia, że staje się ona dostępna dla każdego, niezależnie od wieku czy umiejętności czytelniczych.

“Autyzm bez maski” Devon Price

„Piękne umysły. Jak ludzie myślący obrazami, wzorami i abstrakcjami postrzegają świat” Temple Grandin

“Autyzm. Przewodnik. 9 sposobów wspierania dzieci ze spektrum”, Temple Grandin, Debra More

“Pasjonatki O dziewczynach w spektrum autyzmu.” Fundacja Dziewczyny w spektrum, Kraków 2021

“Autyzm. Bliski daleki świat”, Monika Szubrycht – Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, zbiór wywiadów i reportaży z osobami w spektrum autyzmu

„Wszystko mam bardziej” – Jacek Hołub: Reportaże o życiu dorosłych w spektrum autyzmu, konfrontujące mity ze stereotypami, z głosem bohaterów o relacjach, pasjach i wyzwaniach.

„Niezwyczajni ludzie. Nowe spojrzenie na autyzm” (drugie wydanie): Pozycja dla wszystkich, oferująca nowe spojrzenie na autyzm poprzez zrozumienie i akceptację inności.

„Koci świat ASD” – Katja: Praktyczny przewodnik wykorzystujący koty do zrozumienia świata osób w spektrum autyzmu.„Co teraz powiedzieć. Spektrum autyzmu a skuteczna komunikacja” – Sarah Nannery, Larry Nannery: Praktyczne wskazówki do komunikacji w życiu, pracy i miłości z osobami w spektrum.

„Autyzm. Co to dla mnie znaczy?”: Przewodnik wyjaśniający znaczenie autyzmu z perspektywy osobistych doświadczeń.

„Wszystkie koty mają Zespół Aspergera” – Kathy Hoopmann: Ilustrowana książka porównująca cechy Aspergera do zachowań kotów, ułatwiająca zrozumienie neuroróżnorodności.

„Autyzm a prawo”: Omawia prawne aspekty ochrony osób autystycznych, łącząc wiedzę o zaburzeniach z kwestiami prawnokarnymi.„Autyzm. Bliski daleki świat” – Monika Szubrycht: Perspektywa praktyczna osób doświadczających autyzmu, nie tylko naukowa, ale z życia wzięta.„Autyzm. Co robić (a czego nie)”: Praktyczne porady co robić i unikać w codziennym wsparciu osób autystycznych.

„Porozmawiajmy o autyzmie”: Zaproszenie do otwartej rozmowy o doświadczeniach i wyzwaniach spektrum autyzmu.

„Autyzm na co dzień” – Alyson Beytien: Poradnik do codziennego radzenia sobie z autyzmem w domu i poza nim.

“Niezwyczajni ludzie. Nowe spojrzenie na autyzm”Drugie wydanie książki Niezwyczajni ludzie. Nowe spojrzenie na autyzm to pozycja odpowiednia dla wszystkich,

Dla specjalistów żądnych wiedzy:

„Człowiek w spektrum autyzmu. Podręcznik pedagogiki empatycznej” Autorka: Joanna ŁawickaJeżeli poszukujesz odpowiedzi na pytanie jak wspierać osoby w spektrum autyzmu, niezależnie od ich możliwości intelektualnych, komunikacyjnych i społecznych.

„Spektrum autyzmu i Stosowana Analiza Potrzeb” – Joanna Jakś, Joanna Ławicka, Aleksandra Oszczęda, Publikacja prezentuje nowoczesną metodę terapeutyczną SAP, uwzględniającą indywidualne potrzeby osób w spektrum.

Książki polecane dla osób z adhd:

„My kobiety z ADHD” – Ola Pflumio: Zbiór historii i przeżyć kobiet które zostały zdiagnozowane z ADHD późno.

“Gdzie zgłosić dzikie zwierzę” Katarzyna Michalczak Poruszająca, bardzo osobista opowieść o dorosłej kobiecie, która

dowiaduje się, że ma ADHD. Autorka opisuje swoją drogę do diagnozy, poczucie niedopasowania, codzienność pełną chaosu, gonitwy myśli i prób kontroli siebie.

„Brudne pranie. ADHD u dorosłych i jak sobie z nim radzić” Roxanne Emery, Richard Pink: Jeśli masz ADHD – lub jeśli ma je ktoś, kogo kochasz – ta książka zmieni twoje życie i twój związek. „Brudne pranie” to nieupiększony, bezpośredni wgląd w chaos życia z ADHD.

„W głowie się nie mieści. O dorosłości z ADHD” Poznaj Angelinę Boerger, dziennikarkę, która ma ADHD i próbuje wyjaśnić innym, co dzieje się w jej głowie.

„Mini ADHD Coach” – Alice Gendron: Pięknie zilustrowane rady dla osób z ADHD.

„Z tego się nie wyrasta. Kompendium ADHD”Książka wnosi dużo wyjaśnień dotyczących funkcjonowania osób z ADHD w dzieciństwie, dorosłości oraz w polskich realiach.

„ADHD. Poradnik dla rodziców. Jak lepiej rozumieć i wspierać swoje wyjątkowe dziecko” – Anna Karcz-CzajkowskaPoradnik poruszający najczęstsze wątpliwości rodziców dzieci z ADHD. Autorka przystępnie wyjaśnia, z czym mierzą się dzieci i dorośli z ADHD, oraz jakie techniki i strategie mogą pomóc w codziennym wsparciu.

„ADHD jest super. Jak przeżyć życie na turbodoładowaniu”Lekko napisana, motywująca książka, która odczarowuje stereotypy oraz daje praktyczne wskazówki na temat życia z ADHD.

„Życie z ADHD. Brakująca instrukcja obsługi” – Olimpia JenczekPoradnik oparty na doświadczeniu autorki i rozmowach z innymi dorosłymi z ADHD. Książka zawiera praktyczne rady ułatwiające codzienne funkcjonowanie, zarówno dla samych zainteresowanych, jak i ich bliskich.

„Królowa rozproszeń. Jak porządkować życiowy chaos. Poradnik dla kobiet z ADHD” – Terry MatlenPoradnik dla kobiet, które chcą lepiej zrozumieć własny sposób funkcjonowania i poznać strategie zarządzania czasem, emocjami i wyzwaniami codzienności.

„Radio w mojej głowie. Opowieści o ADHD” – Aneta KorycińskaOpowieści osób z późną diagnozą ADHD. Szczere rozmowy, osobiste historie, przemyślenia.Książka daje poczucie wspólnoty i wsparcia tym, którzy dopiero poznają swoją neuroatypowość.

„ADHD w dorosłym życiu” – Abigail Levrini: Praktyczny poradnik psycholożki klinicznej, wyjaśniający wpływ ADHD na dorosłe życie i oferujący strategie planowania, osiągania celów oraz odzyskania spokoju.

„Z tego się nie wyrasta. Kompendium wiedzy ADHD”: Pierwsze polskie kompendium ADHD od A do Z, łączące perspektywę medyczną, psychologiczną i praktyczną dla dzieci i dorosłych.

„Mini ADHD Coach” – Alice Gendron: Praktyczny przewodnik dla dorosłych z ADHD, oparty na osobistych doświadczeniach autorki zdiagnozowanej w wieku 29 lat, z codziennymi trikami na emocje, objawy i harmonijne życie z zaburzeniem.

Inne polecane książki z autorami neuroatypowymi:

„Twirling Naked in the Streets and No One Noticed: Growing Up With Undiagnosed Autism”: Jeannie Davide-Rivera. Osobiście moja ulubiona. Piękna historia dorosłej kobiety w spektrum autyzmu o jej życiu.

„Uczucia. Nie ma się czego bać.”– Michalina Tańska. To lektura dla tych, którzy odważą się stanąć twarzą w twarz z własnymi uczuciami. Książka nie pozwala na ucieczkę przed prawdą, a jednocześnie otwiera oczy na piękno istnienia.

O NEUROROZNORODNOSCI

„Neuroróżnorodny umysł” – Kaja Tomczyk: Przewodnik po diagnozie ADHD i spektrum autyzmu, z praktycznymi wskazówkami jak odnaleźć siebie, rozmawiać z bliskimi i szukać wsparcia.

„Neuroróżnorodne”: Jak żyć w świecie skrojonym nie na naszą miarę ma na celu wzmocnienie kobiet, które mają głębokie poczucie tego, że są „inne”, lecz do tej pory nie wiedziały, że związane jest to z ich neuroodmiennością.

“NEURORÓŻNORODNOŚĆ NA POLSKICH UCZELNIACH” monografia współautorska Wydawnictwo Impuls- doświadczenia osób w spektrum z ADHD i z dysleksją z 7 polskich uczelni!

Książki na poznanie się lepiej:

„Miło mi się poznać” – Sara Kuburic: Czytajac te książkę zrozumiałam jak bardzo JA jestem ważna. Nie moja praca, nie moje konto w mediach, nie inni. JA.

„Mówię, więc jestem” – Małgorzata Majewska:Małgorzata Majewska przygląda się temu, jak rozmawiamy, a niekiedy nie rozmawiamy ze sobą, i ukazuje, jakie mechanizmy się za tym kryją.

„Nie jesteś swoimi rodzicami. Jak porzucić destrukcyjne wzorce i żyć po swojemu” – Maria Beatrice Alonzi Książka, która pomaga zrozumieć, jak dzieciństwo i relacja z rodzicami wpływają na dorosłe życie oraz decyzje. Autorka prowadzi czytelnika przez proces autorefleksji, pokazując, jak rozpoznać i przełamać destrukcyjne schematy wyniesione z domu.

Traumaland. Polacy w cieniu przeszłości – Michał Bilewicz Książka analizuje, jak historyczne traumy – wojny, zaborów, komunizmu – ukształtowały polską psychikę społeczną oraz teraźniejsze relacje między ludźmi i instytucjami.

Wstyd. Jak lepiej go rozumieć i nie pozwolić, żeby zatruwał nam życie – Anna Dodziuk Psychoterapeutka Anna Dodziuk w przystępny sposób wyjaśnia, czym jest wstyd, zarówno ten konstruktywny, który pomaga nam się rozwijać, jak i toksyczny, który może paraliżować i niszczyć relacje z innymi.

Jak się z tym czujesz? Wszystko, o czym (nie) chciałeś wiedzieć na temat terapii Joshua Fletcher, tłum. Piotr Cieślak Przystępny, szczery i momentami zabawny przewodnik po świecie psychoterapii zarówno dla tych, którzy dopiero zastanawiają się nad pójściem na terapię, jak i dla obecnych pacjentów oraz terapeutów

O wstydzie bez wstydu. Poczuj się dobrze ze sobą Ewa Woydyłło, Martyna Harland Rozmowa dwóch psycholożek – Ewy Woydyłło i Martyny Harland – o wstydzie w polskiej codzienności: jak się rodzi, kto i jak nas nim zawstydza, i dlaczego wstydzenie się własnych uczuć, potrzeb czy wyglądu potrafi ranić na całe życie.

KONIEC

Lista must-read książek, które warto rozważyć podczas diagnozy lub po otrzymaniu takowej. Przesyłam Wam listę na których się oparłam, tworząc moją własną selekcję.https://www.autyzmpoludzku.pl/lista-lektur/

************************************************************************************************************************

Zapraszam do czytania, poszerzania wiedzy.

Ze mną możesz przejść część drogi zapisując się na sesje coachingu ADHD czy szeroko rozumianej neuroróżnorodności.

Służę wsparciem i pomocą w kryzysie jakim może być otrzymanie diagnozy.

Agnieszka

Obowiązkowa lista lektur na 2026r. o neuroróżnorodności.